Lễ quỳ bái của quan lại triều đình với vua chúa có từ lúc nào?

  • 17/09/2019 23:00

Chuyện các quan lại trong triều đình phong kiến Trung Hoa cổ đại khấu đầu, quỳ bái trước hoàng đế là điều quá quen thuộc nhưng ít ai biết nó có từ lúc nào.

Chuyện các quan lại, thần tử trong triều đình phong kiến Trung Hoa cổ đại khấu đầu, quỳ bái trước hoàng đế đã là một điều hết sức quen thuộc với các phim truyền hình, điện ảnh cổ trang, bất kể những bộ phim ấy lấy bối cảnh vào thời nào, triều đại nào. Vậy lễ quỳ bái như thế chính xác bắt đầu từ lúc nào?

Hoàng đế quỳ xuống trước triều thần?

Trong thời Chiến Quốc, trong lần đầu tiên gặp nhau Tần Chiêu Tương Vương đã quỳ xuống thỉnh với Phạm Thư - người đến từ nước Ngụy xa xôi rằng: "Tiên sinh có thể chỉ dạy cho quả nhân chăng?".

“Quỳ xuống thỉnh cầu” được hậu thế giải thích là hành động quỳ xuống và cầu xin được đáp ứng một điều gì đó. Nhưng vấn đề ở đây chính là Tần Chiêu Tương Vương là quân, được xem như hoàng đế của nước Tần còn Phạm Thư là thần tử, dù thực tế không phải là bề tôi của Tần Chiêu Tương Vương.

Lẽ nào Chiêu Tương Vương chìu lòng hiền sĩ đến mức không cần thể diện, không cần màng đến lễ tiết quân thần mà hành động như vậy?

 
Hoàng đế quỳ xuống trước triều thần?
Hoàng đế quỳ xuống trước triều thần?

Thay vì sợ hãi hay run rẩy trước hành động đại lễ này của Chiêu Tương Vương, Phạm Thư ngược lại rất bình tĩnh, cứ ngồi đó mà không đáp. Phải đến lần quỳ thỉnh thứ ba của vị vua, Phạm Thư mới nhìn lấy một cái và lên tiếng đáp lời, cũng như quỳ bái trả lễ, và cứ thế, quân bái ta một bái, ta lạy quân một lạy.

Chẳng ai quan tâm họ đàm đạo những gì nhưng điều khiến người khác chú ý chính và việc quân bái thần này dường như đã đi ngược với đạo lý. Nhưng nguyên nhân của nó lại vô cùng đơn giản, liên quan đến một vật dụng trong gia đình: đó là chiếc ghế. Chiếc ghế cuối cùng sao lại liên quan đến việc hoàng đế quỳ xuống trước mặt triều thần?

>>> Có thể bạn quan tâm: Cắt tóc theo quan niệm dân gian, "xả xui" hay mê tín?

Sự nhầm lẫn về chiều cao

Vào thời cổ đại, trước các triều đại Tần và Hán, người dân thường không cao, quy định về chiều cao của người trưởng thành có khi chỉ khoảng 1m3 hoặc 1m4. Vì thế, đồ đạc thường dùng trong nhà cũng tương đối thấp theo. Họ thường ngồi trên phản hay sập tương tự như Nhật Bản bây giờ.

Hai gối sẽ xếp song song đặt nằm trên đất, mông đặt trên hai chân, gọi là “tọa”. Cũng tư thế này nhưng thẳng người, không để mông trên hai chân, thì gọi là “quỵ” (quỳ). Trong tư thế đang quỳ, vươn người, thẳng lưng thì gọi là “kỵ” (quỳ thẳng người lên). Ba tư thế này dù có cùng một hình thức nhưng mang ý nghĩa khác nhau.

Lễ quỳ bái của quan lại triều đình với vua chúa có từ lúc nào?

Khi hai bên trò chuyện, sẽ có thêm những động tác cho đôi tay như chấp lại hay di chuyển, người ta gọi là “bái” (tức vái, lạy). Động tác này thể hiện sự tôn trọng.

Nhưng trong trường hợp giữa Tần Chiêu Tương Vương và Phạm Thư, nếu vị vua đang thể hiện sự tôn trọng vượt bậc của mình với thần tử thì ngược lại, Phạm Thư chỉ đơn giản là đang đáp lễ, hồi lễ của Chiêu Tương Vương mà thôi.

Vào thời nhà Hán, do chiến tranh lâu năm, nghi thức lễ nghi gì cũng bị mất. Lưu Bang bình định thiên hạ, lần đầu tiên yết triều, triều thần kẻ đứng người ngồi, ai muốn làm gì thì làm, có kẻ còn uống rượu, thật sự loạn không thể tả. Điều này khiến Lưu Bang đau đầu tìm cách.

Lễ quỳ bái của quan lại triều đình với vua chúa có từ lúc nào?

Lưu Bang cho gọi Thúc Tôn Thông, một nho sĩ trong triều đình, đến và ra lệnh cần chỉnh đốn lễ nghi. Trên cơ sở “lấy các nghi thức xưa và nghi thức của triều Tần tựu hợp lại", thêm tư tưởng “quân tôn thần ti”, một bộ nghi thức triều đại đã được hình thành. Triều thần bắt buộc phải học hỏi và làm theo.

Lưu Bang rất vui sướng, “Đến nay ta mới biết làm hoàng đế là tôn quý đến vậy”. Phải chăng, tục quỳ bái của triều thần có từ lúc này? Vẫn chưa, vẫn còn quá sớm để kết luận!

Thúc Tôn Thông dù đã nhen nhóm được tư tưởng "quân tôn thần ti", nhưng cho đến lúc này khi hoàng đế thụ lễ từ triều thần, vẫn phải đáp lễ. Vậy lẽ nào phim ảnh đều là lừa người xem?

>>> Đọc thêm: Sự thú vị giữa đám cưới xưa và nay: Khác từ thiệp cưới cho đến cỗ cưới, váy cưới

Chiếc ghế chân cao - vị “cứu tinh” đã xuất hiện

Từ thời nhà Tống về sau, con người đã cao hơn, gần giống với chiều cao của người hiện đại. Và những chiếc ghế có chân cao đã xuất hiện.

Chiếc ghế chân cao khiến người Trung Hoa cổ đại rời khỏi việc ngồi trên nền đất, họ có thể thả lỏng hai chân khi ngồi. Tuy nhiên, họ vẫn thích thể hiện khí chất của một kẻ có học, chỉ chịu đứng chứ chẳng chịu quỳ. Có lúc, việc để một ai khác bắt gặp mình đang quỳ trên đất sẽ khiến họ bị sỉ nhục.

Lễ quỳ bái của quan lại triều đình với vua chúa có từ lúc nào?

Dù nhà Tống không có tục lệ này, nhưng với những quốc gia lân bang khác, việc quỳ bái đã có dù không được thực hiện triệt để, triều thần vẫn có thể tự chọn có quỳ bái hay không.

Cho đến thời nhà Nguyên lập quốc, mỗi khi yết triều, triều thần bắt buộc phải quỳ tâu việc với vua. Và đến khi Chu Nguyên Chương lập quốc, trong quyển “Đại Minh Hội Điển” đã quy định điều này rất rõ: “Trăm quan khi tâu việc với vua đều phải quỳ, đợi đến khi có lệnh mới được đứng lên”. Và cũng từ điều pháp này, thần tử về sau khi gặp vua đều phải quỳ bái chào.

Chu Nguyên Chương vẫn cảm thấy lễ nghi như thế chưa là đủ, ngài còn bổ sung một điều lệ, phàm là cấp dưới, khi gặp cấp trên thưa chuyện cũng phải quỳ thưa.

>>> Xem thêm: 8 cổ trấn đẹp như tranh vẽ chỉ có tại Trung Quốc

Vậy ra, tục lệ chúng ta thường thấy trên phim ảnh được bắt nguồn từ thời Minh, được Chu Nguyên Chương khai mở. Không chỉ thế, triều Minh cũng là triều đại tạo nên nhiều điều mà sau này được phim ảnh sử dụng đến mức chúng ta không rõ nó có từ bao giờ, ví dụ như câu “Phụng thiên thừa vận, hoàng đế chiếu viết..." chẳng hạn.

Cùng chia sẻ với Oh!Man những điều bạn biết nhé!

Nguồn: Sina

Nguồn ảnh: Internet

Với nền văn hóa lịch sử lâu đời, Trung Hoa luôn tồn tại những truyền thống và tập tục kì lạ. Bên cạnh việc quỳ bái lạy thì người Trung còn có nhiều quy tắc khác trong ứng xử hằng ngày. Chẳng hạn như việc chỉ ăn một bát cơm mỗi bữa vậy?

Người Trung Hoa chỉ ăn một bát cơm mỗi bữa, tại sao lại vậy?

Trung Quốc là quốc gia với nhiều truyền thống và tập tục mà không phải ai cũng dễ dàng thấu hiểu. Ngay cả trong bữa ăn cũng có không ít quy tắc bất thành văn như vậy. Điều kỳ lạ là làm sao họ chỉ ăn một bát cơm mỗi bữa vẫn có thể đủ năng lượng để hoạt động cả ngày dài? XEM TIẾP

Bình luận